کلمه لیبرال در زبانهای اروپایی از کلمه لاتینی به معنای «آزاد»، گرفته شده است که به معنای « شایسته آزادمرد یا سخاوتمند» است. این کلمه بتدریج معنای بدی می‌یابد، بطوری که در آثار شکسپیر به معنای آدم « هرزه»  یا « ولنگار» است. این امر، البته، در اثر نگرشی است که کشیشان نسبت به « آزادی» دارند.

       کلمه « لیبرال»، در دوره جدید، رفته رفته معنای قدیم خود «آزاده» را با تمامی بارهای معنایی‌اش باز می‌یابد، یعنی آدم « گشاده‌دست» یا « کریم»و« سخاوتمند» و «گشاده نظر» و « دارای سعه صدر ».

      رابطه لیبرالیسم با مفاهیم آزادی، برابری حقوقی، حکومت، آزادی‌اندیشه، عقل‌گرایی، دین، و ترقی مورد بررسی است و نتیجه آنست که:

     « از دیدگاه لیبرالها، غرض اصلی از حکومت، پاسداری از آزادی و برابری و امنیت همه شهروندان است. درواقع، همین نگرانی عمیق لیبرالیسم برای آزادی فردی بوده است که الهام‌بخش مخالفت این اندیشه با آمریت مطلق شده است.

      اصل بنیادی لیبرالیسم ارزش اخلاقی و ارزش مطلق و کرامت ذاتی شخصیت انسان بوده است. بر اساس این اصل باید با هر فرد همچون غایتی فی‌نفسه رفتار شود و نه همچون وسیله‌ای برای پیشبرد اغراض و منافع دیگران... لیبرالیسم برای حمایت از حقوق افراد و اقلیت ها، اهمیت بسیاری برای محدود کردن قدرت حکومت قایل شده است. این حقوق به نامهای مختلفی، مانند « آزادیهای مدنی» و «حقوق طبیعی» و «حقوق بشر» معروف است. و طبق اعلامیه استقلال امریکا عبارت است از حق «زندگی و آزادی و تعقیب سعادت» و طبق اعلامیه فرانسوی حقوق بشر عبارت است از حق «آزادی و امنیت و مقاومت در برابر ظلم».
      روند اعتلای لیبرالیسم خود را در قانون اساسی ایالات متحده آمریکا نشان می‌دهد. در اصلاحیه‌های الحاقی آن آزادی دین، مطبوعات و تشکیل انجمن‌ها تضمین گشت و با رد و نفی تعیین کلیسای ملی پایه‌ای اساسی برای جدایی کلیسا از دولت یا به عبارتی دین از حکومت بوجود آورد. قانون اساسی آمریکا در رشد و گسترش لیبرالیسم در جهان نقشی بزرگ ایفا نمود. همچنین باید از انقلاب فرانسه نام برد که به سهم خود پایه‌های لیبرالیسم را استوارتر کرد. در سالهای بین ۱۸۱۵ تا ۱۸۷۰ لیبرالیسم با کمک طبقه متوسط در جهان غرب خود را تثبیت نمود و توانست حکومت‌های مطلقه یا استبدادی را کنار زده و لیبرالیسم را مستقر نماید. مرحله نخست این گسترش و استقرار را لیبرالیسم کلاسیک نامیده‌اند که در فرانسه اتفاق افتاد. در این مرحله همه انسانها برابر و آزاد شمرده شدند و حقوق مدنی برابر داشتند اما حقوق سیاسی‌شان برابر نبود. به عبارت دیگر برای رای دادن شرط ثروت تعیین شده بود که در نتیجه بورژوازی را به طبقه حاکم تبدیل نمود

                                           * * *

     روشن است که ایران نه مهد لیبرالیسم بوده و نه در گروه نخستین کشورهایی قرار دارد که لیبرالیسم توانست در آن ریشه دوانده و سایه آزادی بر مردمانش بیفکند. اما ملت ایران و بالطبع نخبگان سیاسی، فرهنگی آن در بیش از یکصدسال گذشته هرگز از تلاش برای دستیابی به لیبرالیسم و بهره‌ور شدن جامعه از دستاوردهای آن بازنایستاده‌اند.

   هنگام گفتگو درباره انقلاب مشروطه و قانون اساسی آن، بیشتر از این گفتگو می‌شود که بخش بزرگی از قانون اساسی (در ایران)۱۹۰۶ اقتباسی از قانون اساسی بلژیک است اما به سهو یا عمد ناگفته می‌ماند که قانون اساسی بلژیک خود دستاورد یک جامعه لیبرال اروپایی بود. به عبارت دیگر روشنفکرانی که سال ها پیش از انقلاب مشروطه در پی بیدارنمودن ملت بودند خود از میانه سده نوزده در اروپا سفر و زندگی نموده بودند و با اندیشه‌های آزادی خواهانه خردمندان و حقوق تضمین شده سیاسی و اجتماعی مردم آن کشورها که ناشی از حاکمیت سیستم لیبرال بود، آشنایی نزدیک داشتند و قصدشان ایجاد دولت و جامعه‌ای لیبرال در ایران بود که در آن تمامی مردم دارای حقوق برابر بوده و از مزایای کلیه آزادی‌های دولت لیبرال بهره‌مند باشند.

       نگارش قانون اساسی ۱۹۰۶ و تدوین اصول آن برپایه شرایط ویژه آن روز ایران شامل پذیرفتن حق رای برای مردان و ایجاد مجلس شورای ملی برای قانونگذاری و تفکیک قوای سه‌گانه و ایجاد انجمن‌های ایالتی و ولایتی، در حقیقت پیاده کردن لیبرالیسم به روایت ایرانی بود.

                                       * * *

اما امروز اید ئولوژی حاکم بر غرب لیبرالیسم است . و امروزه به دلیل تغییراتی که در این تفکر به وجود آمده لیبرالیسم جامع همه ی مکاتب مادی پیش از خود گشته است و در حقیقت روح دین در این تفکر اصلا جایگاهی ندارد. در حقیقت  جهان بینی لیبرالیسم اومانیسم(اصالت انسان ) است . در مسئله ی اخلاق هم به رادیکالیسم(وجدان گرایی ) می پردازد.

      که در واقع به اخلاق راسل منتهی می شود :اصالت سودو نفع  به معنای اینکه هر کاری که به نفع شما باشد اخلاقی است و اگر به ضرر شما باشد غیر اخلاقی.

     شاید به نوعی بتوان لیبرالیسم را افلاطونی اندیشیدن دانست.از آنجا که افلاطون دیندار نبوده بسیار روی اخلاقیات تاکید داشته به طوری که برای حفظ وحدت در کشورداری دستور داده بود که هر چندین نفر یک همسر مشترک داشته باشند تا فرزتدان آنها نتوانند پدر ومادر خویش را تشخیص دهند وهمه برای اعتلای این خانواده بکوشند تاوحدت حفظ شود و از این قبیل.....

--------------------------------------------------------------------------------

فهرست منابع

بهمن امیرحسینی

کـتاب لیبرالیـسم ، معنا و تاریخ آن به قلم جان سالوین شاپیرو که محمد

سعید حنایی کاشانی به فارسی برگردانده است

رساله ی جمهور از افلاطون – سیاست از نظر افلاطون

تاریخ اندیشه های سیاس در غرب از دکتر ابولقاسم طاهری